Aktywa i pasywa to jedne z najważniejszych pojęć rachunkowych, szczególnie istotne dla firm zobowiązanych do prowadzenia pełnej księgowości. To właśnie aktywa i pasywa składają się na najważniejsze sprawozdanie z działalności firmy, a więc bilans zawierający informację o stanie majątkowym i sytuacji finansowej firmy w danym momencie. Konieczność sporządzenia bilansu odróżnia pełną księgowość spółki handlowej od firm prowadzących Księgi Przychodów i Rozchodów, obowiązujące działalność gospodarczą i niektóre spółki cywilne. Czym właściwie są aktywa i pasywa firmy? Jaką rolę odgrywają w bilansie i co należy o nich wiedzieć, prowadząc pełną księgowość?

Aktywa firmy – definicja i podział

Obowiązująca Ustawa o rachunkowości opisuje dokładnie poszczególne rodzaje aktywów, nie określając przy tym ich bezpośredniej i jednoznacznej definicji. Wnioskując ze stosowanych przez księgowych określeń, można ustalić jednak, że aktywa to wszystkie składniki majątku, kontrolowane przez przedsiębiorstwa, przedstawione w ujęciu wartościowym. Podstawowym kryterium ich podziału jest stopień płynności aktywów, czyli czas, w jakim jednostka może przekształcić je w środki pieniężne. Zgodnie z tą zasadą, aktywa dzielimy na trwałe i obrotowe.

Aktywa trwałe

Pod pojęciem tym rozumie się wszystkie składniki przeznaczone na potrzeby jednostki, kompletne i zdatne do użytku, które zapewnią jednostce korzyści przez okres dłuższy niż rok. Wśród aktywów trwałych należy wymienić przede wszystkim wartości niematerialne i prawne (czyli nabyte przez firmę i zaliczane do aktywów trwałych prawa majątkowe, które nadają się do gospodarczego wykorzystania przez okres dłuższy niż rok, np. autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje i koncesje; prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych, zdobniczych; know-how), rzeczowe aktywa trwałe, należności długoterminowe, inwestycje długoterminowe oraz długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

Aktywa obrotowe

To grupa składników majątku, które zostaną zużyte, sprzedane lub w inny sposób wykorzystane w ciągu dwunastu miesięcy od dnia bilansowego. Zgodnie z definicją i obowiązującą Ustawą o rachunkowości, aktywa obrotowe dzielą się na aktywa rzeczowe (materiały nabyte w celu zużycia na własne potrzeby; wytworzone lub przetworzone przez jednostkę produkty gotowe zdatne do sprzedaży lub w toku produkcji; półprodukty oraz towary nabyte w celu odprzedaży w stanie nieprzetworzonym; produkty i usługi wytwarzane przez przedsiębiorstwo, które na dany dzień nie są zakończone, czyli są w toku), aktywa finansowe (aktywa pieniężne, instrumenty kapitałowe, prawo do otrzymywania aktywów pieniężnych; prawo do wymiany instrumentów finansowych z inną jednostką na korzystnych warunkach), należności krótkoterminowe oraz rozliczenia międzyokresowe, które nie trwają dłużej niż 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Szukasz biura księgowego we Wrocławiu?
Zadzwoń: 71 300 14 14

Pasywa firmy – co do nich zaliczamy?

Pasywa, w żargonie księgowym, udzielają informacji na temat źródła finansowania aktywów. W uproszczeniu, pasywa w precyzyjny sposób wskazują w jaki sposób zostały sfinansowane aktywa firmy widniejące w bilansie za dany okres. Podział pasywów uzależniony jest od rodzajów źródeł z jakich zostały sfinansowane aktywa – w księgowości dzieli się je na kapitały własne oraz kapitały obce.

Kapitał własny firmy to zarówno kapitał podstawowy, jak i:

  • udziały własne;
  • kapitał zapasowy;
  • kapitał z aktualizacji wyceny;
  • pozostałe kapitały rezerwowe;
  • zysk / strata z lat ubiegłych;
  • zysk / strata netto;
  • odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego.

Kapitał obcy to z kolei zgromadzone rezerwy na zobowiązania, a także zobowiązania długoterminowe, zobowiązania krótkoterminowe, oraz rozliczenia międzyokresowe.

Czym jest bilans rachunkowy? Zestawienie aktywów i pasywów

Bilans to kluczowe sprawozdanie finansowe firmy, stanowiące wykaz aktywów i pasywów w określonym czasie. Bilans przedstawia stan firmy na konkretny dzień i jest sporządzany obowiązkowo na zakończenie roku obrotowego. Firma może podjąć decyzję o sporządzaniu w ciągu roku dodatkowych bilansów, utrzymując w ten sposób pełną kontrolę nad własną sytuacją finansową.

równowaga finansowaPrawidłowo sporządzony bilans powinien zawierać nazwę i adres jednostki, dla której bilans jest sporządzany; dzień bilansowy, czyli dzień, w którym bilans jest sporządzany; wyszczególnione pozycje i grupy aktywów wraz z podaniem ich wartości całkowitej; wyszczególnione pozycje i grupy pasywów wraz z podaniem ich wartości całkowitej; sumę bilansową aktywów i pasywów; datę i miejsce, w którym bilans został sporządzony; podpis osoby, która bilans sporządziła i podpis kierownika firmy. Co ważne, bilans może być uznany za poprawny jedynie wtedy, gdy zaistniała w nim zasada równowagi finansowej, a więc gdy suma aktywów jest równa sumie pasywów.